Baca yüksekliği ne kadar olmalı?

Bacanın boyunu görüntü değil çekiş belirler. Baca, içindeki sıcak gazın dışarıdaki soğuk havadan hafif olması sayesinde çalışır; bu basınç farkı yükseklikle doğru orantılıdır. Katı yakıtlı cihazlarda yaygın uygulama, cihazın çıkış ağzından baca ağzına kadar en az dört metre kesintisiz düşey yükseklik bırakmaktır. Açık şöminelerde ihtiyaç daha da artar, çünkü şömine geniş bir ağızdan çok miktarda havayı yukarı taşımak zorundadır. Bunun üstünde ikinci bir koşul vardır: baca ağzı, çatının ve çevredeki yapıların oluşturduğu rüzgâr gölgesinin dışında kalmalıdır.

Yükseklik çekişi nasıl belirliyor?

Baca içindeki gaz sütunu ile dışarıdaki hava sütunu arasındaki yoğunluk farkı, sütun uzadıkça büyür. Kısa bir bacada bu fark, dirseklerin ve cidar sürtünmesinin yarattığı direnci yenmeye yetmez; duman yukarı çıkmak yerine cihazın kapağından geri döner.

Ancak yükseklik tek başına okunmaz. Bacanın çekişini belirleyen etkenler birlikte çalışır:

Etken	Çekişe etkisi	Yetersizken görülen
Toplam düşey boy	Doğrudan artırır	Yakarken duman odaya döner
Kesitin cihaza oranı	Fazla geniş kesit hızı düşürür	Baca soğur, katran birikir
Dirsek ve şaşırtma sayısı	Direnci artırır	Uzun ama kötü çeken baca
Gövdenin sıcak kalması	Sıcak baca daha iyi çeker	Dış duvardaki bacada zayıf çekiş
Ağzın çatıya göre kotu	Rüzgâr gölgesinden çıkarır	Rüzgârlı günlerde geri tepme
Odaya giren taze hava	Sütunun beslenmesini sağlar	Pencere açılınca düzelen çekiş

Tabloda son satır sık atlanır. Sızdırmaz pencere takılmış bir odada baca havayı çekecek yer bulamaz; yükseklik yeterli olsa bile duman geri gelir. Bu ve benzeri sebepleri bacadan geri tepme sayfasında ayrı ayrı ele aldık.

Çatı ve çevre yüksekliğe nasıl karışır?

Bir çatı, üzerinden geçen rüzgârı bozar. Mahyanın arkasında ve eğimli yüzeyin hemen üstünde, havanın aşağı doğru bastırdığı bir bölge oluşur. Baca ağzı bu bölgenin içinde kalırsa, rüzgâr estikçe duman yukarı çıkamaz.

Aynı etkiyi bacadan yüksek her kütle yaratır: komşu bina, yükselmiş bir çatı katı, bacaya yakın büyümüş bir çam. Bu yüzden bacanın boyu yalnızca cihazın ihtiyacına göre değil, bacanın çevresine göre de belirlenir. Baca ağzının çatı yüzeyine ve mahyaya göre nerede durması gerektiğini ölçüsüyle birlikte baca çatıdan kaç cm çıkmalı sayfasında yazdık.

Uzatmanın bir sınırı var mı?

Var, ve bu sınır çekişle değil statikle ilgilidir. Çatı üstünde desteksiz kalan tuğla ya da briket gövde, boyu arttıkça rüzgâr yükünü daha uzun bir kolla taşımak zorunda kalır. Belirli bir serbest boydan sonra gövde ya kelepçe ve gergiyle çatıya bağlanır ya da hafif bir sisteme, çift cidarlı paslanmaz baca borusuna geçilir.

Uzatma kararı verilirken şunlara bakılır:

• Mevcut gövdenin harcı ve tuğlası ek yükü taşıyacak durumda mı
• Uzatılan bölümün ağırlığı hangi taşıyıcıya iniyor
• Bağlantı elemanları çatı kaplamasını delecekse su kesme nasıl kurulacak
• Gövde düşeyde mi, yoksa önce doğrultma mı gerekiyor

Son madde çoğu eski bacada belirleyici olur. Düşeyden sapmış bir gövdeyi uzatmak sapmayı büyütür; ölçüyü ve karar eşiğini baca eğildi sayfasında anlattık.

Yükseklik yeterliyken çekiş neden bozulur?

Uzun bir baca da kötü çekebilir. En sık üç sebep görülür. Birincisi tıkanmadır: kuş yuvası, dökülmüş sıva ya da biriken kurum kesiti daraltır. İkincisi soğumadır; yalıtımsız ve dış hava ile temas eden bir gövde, gazı yukarı ulaşmadan yoğuşturur. Üçüncüsü ağızdaki engeldir — ezilmiş ya da yanlış tipte bir şapka, çıkışı kendi başına daraltır. Şapkanın hangi işi gördüğünü ve nasıl seçildiğini baca şapkası sayfasında topladık.

Bunların hangisi olduğu yerinde anlaşılır. Ağızdan aşağı ışık tutulduğunda kesitin ne kadarının açık kaldığı görülür; gövdenin dış yüzeyindeki nem izleri ise soğuma ve yoğuşma sorununu ele verir. Çatıya çıkılıp bakılmadan verilen her yükseklik kararı tahmindir; keşifte gövde, kesit ve çevre birlikte ölçülür, ortalama bir aralığı telefonda konuşmak ise mümkündür.