Çatı için statik hesap gerekir mi?

Yeni yapılan her çatı için statik hesap zaten vardır — çatı, binanın statik projesinden ayrı bir şey değildir. Taşıyıcısının kesitleri, aks aralığı ve birleşimleri; kaplamanın ağırlığı, kar yükü ve rüzgâr etkisi hesaba girerek belirlenir. Soru asıl olarak mevcut çatılarda anlam kazanır ve orada ölçüt tektir: taşıyıcıya gelen yük ya da bu yükün dağılımı değişiyorsa hesap gerekir; değişmiyorsa taşıyıcının yerinde kontrolü yeterlidir.

Yükü değiştiren işler hangileri?

Aşağıdaki durumlarda çatının taşıdığı yük ya da yükün nereye bindiği değişir; bu nedenle mühendis hesabı istenir.

• Kaplamanın ağırlaşması. Sactan kiremide, shingle’dan doğal taşa geçiş gibi. Metrekare başına birkaç kilogramlık fark, yüzlerce metrekarelik bir çatıda tonlarca yük demektir.
• Çatı arasının odaya çevrilmesi. Döşemeye insan, mobilya ve bölme yükü biner; ayrıca merdiven boşluğu için taşıyıcı kesilebilir.
• Terasın kapatılması. Mevcut betonarme döşemeye yeni bir konstrüksiyon ve kaplama yükü eklenir.
• Çatıya ekipman konması. Güneş paneli, su deposu, klima dış ünitesi, anten direği; hepsi noktasal yük yaratır.
• Taşıyıcının bir bölümünün kesilmesi. Yeni bir baca, çatı penceresi ya da asansör çıkışı için mertek veya aşık kesiliyorsa yük yolu değişir.
• Kat ilavesi ya da çatı biçiminin değişmesi. Bu artık çatı işi değil, yapı işidir.

Kar yükünün nasıl hesaplandığını çatı kar yükü hesaplama sayfasında, teras kapatmadaki karşılığını teras kapatmada kar yükü nasıl hesaplanır sayfasında ayrı ayrı açtık.

Hangi işlerde hesap gerekmez?

Yapılan iş	Hesap gerekir mi	Gereken
Aynı ağırlıkta kaplamayla aktarma	Hayır	Taşıyıcının yerinde kontrolü
Kırık kiremidin değişimi, mahya onarımı	Hayır	Gözle ve elle kontrol
Oluk ve dere yenileme	Hayır	Askı ve eğim kontrolü
Kaplamanın ağırlaşması	Evet	Yük analizi ve kesit kontrolü
Çatı arasının odaya dönüşmesi	Evet	Döşeme ve taşıyıcı hesabı
Çatıya ekipman konması	Evet	Noktasal yük kontrolü
Taşıyıcının kesilmesi ya da biçim değişikliği	Evet	Statik proje revizyonu

Hesap gerekmeyen işlerde de taşıyıcı elbette kontrol edilir. Bu kontrol hesap değil tespittir: mertek uçlarının saçakta çürüyüp çürümediğine, aşık birleşimlerinin gevşeyip gevşemediğine, ahşapta böcek ve nem hasarına bakılır. Çatı aktarma işinde kaplama söküldüğünde ilk bakılan yer burasıdır.

Tespit sırasında çıkan bir sürpriz, hesap gerekmeyen bir işi hesap gerektiren bir işe çevirebilir. Mertek kesitlerinin bir bölümü çürüme nedeniyle taşıma kabiliyetini yitirmişse, geriye kalan kesit yeni kaplamayı taşıyacak mı sorusu ortaya çıkar; bu artık gözle verilecek bir karar değildir. Bu yüzden aktarma işlerinde kaplama söküldükten sonra bir ara değerlendirme yapılması, işi ortasında durdurmamak için iyi bir alışkanlıktır.

Hesabın çıktısı sahada neye dönüşür?

Mühendisin raporu üç sonuçtan birini verir. Ya mevcut taşıyıcı yeni yükü karşılar ve iş olduğu gibi yapılır. Ya taşıyıcı sınırdadır ve takviye gerekir — ek mertek, aşık aralığının sıklaştırılması, ahşap kesitlerin çelik levhayla desteklenmesi gibi. Ya da taşıyıcı yetersizdir ve yeni bir sistem kurulur.

Üçüncü durum sanıldığı kadar nadir değildir, özellikle çatı arasının odaya çevrildiği işlerde. Bu dönüşümün nasıl yürüdüğünü çatı arası oda yapılabilir mi sayfasında ve çatı katı dönüşümü hizmet sayfamızda anlattık. Yük binanın alt katlarına kadar inecek ölçüde büyüyorsa konu çatıyı aşar; bina güçlendirme tarafına geçer.

Taşıyıcı cinsine göre hesap neyi arar?

Hesabın mantığı her sistemde aynıdır — gelen yükü kesitin karşılayıp karşılamadığı — ama aranan şey değişir. Ahşap çatıda belirleyici olan mertek ve aşık kesitleri, açıklık boyu ve düğüm noktalarındaki birleşim biçimidir; ahşabın nem geçmişi de kesitin ne kadarının hâlâ taşıdığını etkiler. Çelik çatıda profil kesiti kadar birleşimler önemlidir: cıvata düzeni, kaynak boyu ve mesnet detayı hesapla birlikte çözülür. Betonarme teras çatıda ise soru döşemenin kalınlığı ve donatısıdır; üstüne binen katmanların toplam ağırlığı ile kar yükü birlikte değerlendirilir.

Bu yüzden hesabı isterken taşıyıcının cinsini, açıklığı ve varsa mevcut projeyi mühendise vermek gerekir. Elde belge yoksa iş rölevesiz yürümez; ölçüm hesabın girdisidir.

Ne zaman hesaplatılır?

Kaplama kararı verildikten sonra, malzeme siparişi verilmeden önce. Bu sıra önemlidir: hesabın girdisi kaplamanın ağırlığıdır, dolayısıyla kaplama belli olmadan hesap kurulamaz; malzeme alındıktan sonra çıkan olumsuz sonuç ise elde kalmış bir sipariş demektir.

Telefonda işi anlattığınızda hesabın gerekip gerekmediğini büyük ölçüde söyleyebiliriz; kaplama cinsi, çatı büyüklüğü ve yapılacak değişiklik yeter. Kesin cevap ise çatı arasına girilip taşıyıcı görüldükten sonra çıkar. Gerektiği durumlarda hesabı bir inşaat mühendisiyle birlikte yürütüyor, sahada da o hesabın gerektirdiği kesit ve aralığı birebir uyguluyoruz.