Çatıda çalışırken elektrik hattı riski nedir?

Çatıdaki elektrik riski tek bir kaynaktan gelmez ve önlemi de tek değildir. Sahada üç ayrı tehlike bir arada bulunur: binaya giren havai abone hattı, sokaktan geçip saçak hizasına yaklaşan dağıtım hattı ve çatının kendi tesisatı. Bunların ilk ikisinde asıl mesele temas değil mesafedir; orta gerilim seviyesinde, yeterince yaklaşan iletken bir cisim üzerinden ark atlar ve devre temas olmadan kapanır. Üçüncüsünde ise tehlike genellikle görünmeyen, yıllanmış ve suya maruz kalmış kablodan gelir.

Üç risk kaynağı ve nerede karşınıza çıkar

Kaynak	Nerede görülür	Alınacak önlem
Havai abone hattı	Bina cephesine ya da saçak altına bağlanan besleme; eski yapılarda çatı hizasından geçer	Güzergâh baştan belirlenir; gerekiyorsa dağıtım şirketinden kesim ya da yalıtım kılıfı istenir
Sokaktaki dağıtım hattı	Dar sokakta saçağa yaklaşan iletkenler; köşe binalarda ve yol genişliği düşük parsellerde	Erişim ve malzeme güzergâhı hattın uzağına alınır; iskele hattan uzak cepheye kurulur
Çatının kendi tesisatı	Anten beslemesi, çatı arası aydınlatması, klima ve asansör motor hattı, güneş paneli kablosu	İş öncesi ilgili kolun enerjisi kesilir, panel tarafında ayrı devre kesici kullanılır
Çatı arasındaki eski tesisat	İzolasyonu kurumuş kablo, bantla yapılmış ek, kutusuz bağlantı	Yalıtım ve kaplama işine başlamadan önce yenilenir

Son satır çoğu evde atlanıyor. Çatı arası yalıtımı yapılırken üstü örtülen bir eski tesisat, sonraki yıllarda erişilemez hâle geliyor. Neye bakıldığını çatı arası elektrik riski sayfasında, tesisatın nasıl olması gerektiğini çatı arasında elektrik tesisatı nasıl olmalı sayfasında yazdık.

Neden temas etmeden de çarpılabilirsiniz

Alçak gerilimde tehlike için iletkene değmek gerekir. Orta gerilimde durum farklıdır: hava belirli bir alan şiddetinin üstünde yalıtkanlığını kaybeder ve akım, yaklaşan cisme atlayarak yol bulur. Bu yüzden yüksek gerilim hatlarının çevresinde bir yaklaşma sınırı tanımlanır ve bu sınır gerilim seviyesine göre değişir; hangi hattın hangi seviyede olduğunu gözle ayırt etmek mümkün değildir.

Sahada bu kuralı ihlal eden şey genellikle çalışan değil, elindeki cisimdir:

• Metal merdiven doğrultulurken. Yatarken zararsız görünen boy, dikilirken hattın hizasına çıkar.
• Sac levha iki kişiyle taşınırken. Rüzgârda dönen bir trapez ya da kenet levhası, kontrol edilemeyen bir iletken kanattır.
• Uzun boru, sıva profili, oluk parçası omuzda taşınırken. Dönüş hareketi mesafeyi bir anda kapatır.
• Islak halat ve ıslak brandayla malzeme çekilirken. Kuru hâlde yalıtkan sayılan malzeme ıslanınca iletkendir.
• Su hortumu tutulurken. Temizlik ve su testi sırasında hortumdaki sürekli su sütunu iletken bir yol oluşturur.

İş programına neyin girmesi gerekir

Elektrik riski keşif aşamasında karara bağlanır, iş başladıktan sonra değil. Keşifte hattın konumu ve saçağa uzaklığı not edilir, iskele ve erişim yönü buna göre seçilir, uzun malzemenin hangi güzergâhtan çıkacağı belirlenir. Kesim ya da yalıtım kılıfı gerekiyorsa başvuru için gün verilir; dağıtım şirketi randevusu iş takvimini geriye çeker, bu yüzden en baştan planlanır.

İskele kurulacaksa mesafe kararı iki kez verilir: iskelenin kendisi hatta yaklaşmamalı, iskeleden yapılacak hareket alanı da yaklaşmamalıdır. İskelenin hangi işlerde zorunlu olduğunu çatı işinde iskele ne zaman şart olur sayfasında ayrıntılandırdık; güvenlik yükümlülüğünün taraflar arasında nasıl paylaşıldığını ise çatı işinde iş güvenliği sorumluluğu kimde sayfasında.

Su ve elektrik bir aradaysa sıra değişir

Akan bir çatıda önce enerji kesilir, sonra su ile ilgilenilir. Su tavan içindeki kablo kanalına ulaştığında armatür kutusu, buat ve priz hattı gerilimli bir su yolu hâline gelir; bu, damlamanın kendisinden daha tehlikelidir. Akıntının tesisatta ne yaptığını çatı akıntısı elektriğe zarar verir mi sayfasında açtık.

Aynı mantık çatı üstünde de geçerlidir: ıslak yüzeyde çalışılmaz, ıslak ekipmanla hatta yaklaşılmaz ve fırtınalı havada çatıya çıkılmaz. Çatı bakımı programını hava koşuluna göre kurmamızın nedeni yalnızca işin kalitesi değil, bu iki riskin aynı anda büyümesidir.

Bir çatıda elektrik hattı varsa, o hat işin bir parçasıdır — sonradan fark edilen bir engel değil. Nerede olduğu, hangi mesafenin bırakılacağı ve kimin ne zaman devre dışı bırakacağı keşifte konuşulur; teklifte de bu kalemler görünür.