Sorular
Çelik ev için zemin nasıl hazırlanır?
Çelik ev hazır bir sahaya indirilmez; altına betonarme bir temel dökülür. Sıra şudur: zemin etüdü, bitkisel toprağın sıyrılması, kazı ve dolgunun sıkıştırılması, grobeton, donatı ile birlikte ankraj bulonlarının yerleştirilmesi, döküm ve kür. Temel tipini zemin raporu ile yapının yükleri belirler; ankraj noktalarının yeri statik projeden birebir uygulanır, sahada kaydırılmaz.
Çelik ev hazır bir zemine indirilip vidalanan bir ürün değildir; altına, o yapının yüklerine göre hesaplanmış betonarme bir temel dökülür. Karkasın hafif olması bu gerekliliği ortadan kaldırmaz, hatta bir başlık ekler: hafif yapıda rüzgârın oluşturduğu kalkma kuvveti, ağırlığın sağladığı direncin önüne geçebilir. Temel bu yüzden yalnızca yükü taşımak için değil, yapıyı yerinde tutmak için de vardır.
Hazırlık hangi sırayla ilerler?
| Aşama | Yapılan iş | Atlanırsa ne olur |
|---|---|---|
| Zemin etüdü | Sondaj, zemin sınıfı ve taşıma gücü, su kotu | Temel tipi tahminle seçilir, oturma riski kalır |
| Sıyırma | Bitkisel toprak ve kök tabakası alınır | Organik tabaka zamanla çöker, temel oturur |
| Kazı ve dolgu | Proje kotuna inilir, dolgu tabaka tabaka sıkıştırılır | Sıkışmamış dolgu farklı oturma üretir |
| Grobeton | Düzgün ve temiz bir çalışma yüzeyi dökülür | Donatı toprağa temas eder, paspayı tutmaz |
| Donatı ve ankraj | Demir bağlanır, ankraj bulonları şablonla yerleştirilir | Ankraj sonradan delinerek yapılmak zorunda kalır |
| Döküm ve kür | Beton dökülür, vibratörle yerleştirilir, nemli tutulur | Yüzey çatlar, ankraj bölgesi zayıf kalır |
Bu sıranın atlanabilen bir adımı yoktur. En sık kısaltılan yer dolgunun sıkıştırılmasıdır; oysa temelin altındaki gevşek dolgu, ilk yıl içinde kendini belli eder. Kazının ne kadar derine ineceğini belirleyen etkenleri temel kazısı ne kadar derin olur sayfasında, kazı ve hafriyatın nasıl yürütüldüğünü bina yıkımı ve hafriyat sayfasında yazdık.
Hangi temel tipi seçilir?
Seçimi zemin raporu ile yapının yükleri birlikte belirler. Uygulamada üç çözüm öne çıkar.
- Radye temel. Yapının altına tek parça bir plak dökülür. Taşıma gücü düşük ya da değişken zeminlerde tercih edilir; yükü geniş alana yayar ve farklı oturmayı azaltır. Hafif çelik evlerde en sık görülen çözümdür.
- Sürekli temel. Duvar ve aks hatları boyunca şeritler hâlinde dökülür. Sağlam zeminde ve düzenli aks düzenine sahip yapılarda ekonomiktir.
- Tekil temel ve bağ kirişi. Kolon altlarına ayrı ayrı temel yapılır, aralarına bağ kirişi çekilir. Ağır çelik taşıyıcılı, geniş açıklıklı yapılarda kullanılır.
Bodrum yapılacaksa tablo değişir; o durumda temel bodrum perdesiyle birlikte kurgulanır. Bu kurguyu çelik eve bodrum yapılabilir mi sayfasına ayırdık.
Ankraj bulonları neden dökümden önce yerleşir?
Çelik karkas temele ankraj bulonlarıyla bağlanır ve bu bulonlar, beton dökülmeden önce bir şablon yardımıyla yerine konur. Sebebi hassasiyettir: kolon taban levhasındaki delikler milimetrik toleransla açılmıştır, bulonlar birkaç santim kayarsa levha oturmaz. Sonradan kimyasal ankraj yapmak çözümsüz değildir ama donatı kesme riski taşır ve ayrıca denetim ister.
Ankrajın işi de sanıldığından geniştir. Yapıyı yalnızca yerinde tutmaz; depremde yatay kuvveti temele aktarır, fırtınada çatının emme yüküyle kalkmasına direnir. Bağlantının nasıl kurulduğunu ankraj ve temel bağlantı detayı sayfasında, deprem tarafındaki karşılığını çelik ev depreme dayanıklı mı sayfasında bulabilirsiniz.
Kot, su ve drenaj kararları
Temelin üst kotu, çevresindeki bahçe kotundan belirgin biçimde yukarıda tutulur. Aradaki fark küçük kalırsa yağmurda yüzeyden akan su duvar dibinde birikir ve kaplama arkasına yürür — çelik yapıda bu, doğrudan profile ulaşan bir sudur. Aynı nedenle bahçe eğimi yapıdan uzağa verilir, saçak suyu iniş borusuyla toplanır ve temel dibinden uzağa taşınır.
Nemli parsellerde temel altına buhar kesici serilir; temel çevresine drenaj borusu döşenip bir çıkışa bağlanır. Bu kalemler bütçenin küçük bir kısmıdır ama sonradan yapılmaları kazı gerektirir.
Zemin hazırlığı, çelik evin en görünmeyen ama en belirleyici aşamasıdır; montaj hızının tamamı buradaki doğruluğa bağlıdır. Arsanızın konumunu, eğimini ve elinizdeki etüdü paylaştığınızda hangi temel tipinin uygun düştüğünü konuşabilir, benzer işlerdeki ortalama aralığı telefonda söyleyebiliriz.
Çelik Evde Zemin Hazırlığı
Sık sorulan sorular
Eğimli arazide zemin nasıl hazırlanır?
İki yol vardır. Birincisi arazinin kademelendirilmesi: yapı oturumu bir ya da iki kademeye bölünür, kademeler arası istinat duvarıyla tutulur ve her kademeye kendi temeli dökülür. İkincisi yapının kısmen ayak üzerine oturtulması; yamaç tarafı temele, açık taraf kolonlara gelir. Hangisinin seçileceğini eğimin derecesi ve zemin raporu belirler. Ortak kural şudur: kesilen yamaç desteklenmeden bırakılmaz, yağmurda akan toprak temel altını boşaltır.
Temel betonu döküldükten kaç gün sonra montaja başlanır?
Betonun yeterli dayanımı alması beklenir; genel uygulamada bu, hava koşullarına göre birkaç haftayı bulur. Süreyi kısaltmaya çalışmak, ankraj bölgesinde henüz olgunlaşmamış betonun zorlanmasına yol açar. Sıcak havada beton yüzeyinin ıslak tutulması, soğuk havada ise donmaya karşı korunması küre dahildir. Montaj tarihi bu yüzden döküm gününe göre değil, kürün tamamlandığı güne göre planlanır.
Mevcut bir beton saha üzerine çelik ev kurulabilir mi?
Ancak o sahanın taşıyıcı bir temel olarak hesaplanmış olması hâlinde. Bahçe için dökülmüş, donatısız ya da ince bir saha betonu yapı temeli değildir: kalınlığı, donatısı ve altındaki dolgunun sıkışması bilinmez. Böyle bir zemine oturtulan yapı zamanla farklı oturma yapar ve bu, çelik karkasta kapıların tutmamasından birleşimlerde gerilmeye kadar giden sorunlar üretir. Mevcut saha ancak karot ve donatı tespitiyle değerlendirilip yeterli bulunursa kullanılır.
Küçük bir ev için de zemin etüdü gerekir mi?
Ruhsata konu olan her yapıda zemin verisi istenir; küçük olması muafiyet getirmez. Etüdün amacı yalnızca taşıma gücünü öğrenmek değildir: zemin sınıfı deprem hesabına doğrudan girer, yeraltı su kotu temel yalıtımını belirler, oturma tahmini de temel tipini seçtirir. Parselde daha önce yapılmış geçerli bir etüt varsa kullanılabilir; yoksa yeni sondaj açılır. Etüt olmadan çizilen bir temel, tahmin üzerine kurulmuş demektir.
Temel altına ısı yalıtımı konur mu?
Radye temelde ve yerden ısıtma yapılacak döşemelerde konur. Yalıtım, betonun altına ya da üstüne — seçilen kurguya göre — serilir ve zeminden gelen ısı kaybını keser. Yalnızca ısı için değil, yoğuşma için de işe yarar: yalıtımsız bir döşemede zemin sıcaklığı iç havanın çiy noktasının altına düşerse kaplama altında nem oluşur. Yalıtım kullanılacaksa altındaki dolgunun sıkıştırılmış olması ve levhanın yük altında ezilmeyen bir sınıftan seçilmesi şarttır.
