İş uzarsa fiyat değişir mi?

Kapsam aynı kaldığı sürece hayır. Sabit fiyatla verilmiş bir teklifte iş üç gün yerine beş gün sürdü diye ek işçilik istenmez; gün sayısı yüklenicinin planlama riskidir. Fiyatı değiştiren şey geçen zaman değil, işin sınırının büyümesidir. Bu iki kavramı ayırmak, çatı işlerinde en çok tartışma çıkaran noktayı baştan kapatır.

Süre uzaması ile kapsam büyümesi aynı şey değil

Süre uzaması, üzerinde anlaşılan işin daha uzun sürede bitmesidir — yapılacak iş aynıdır. Kapsam büyümesi ise anlaşılan işe yeni bir kalem eklenmesidir: değişmesi gereken mertek çıkmıştır, oluk hattı da yenilenecektir, kaplama planlanandan geniş bir alanda sökülmüştür.

Birinci durumda toplam değişmez. İkinci durumda değişir, çünkü sahaya yeni malzeme girer ve yeni işçilik harcanır. Bir teklifi güvenilir kılan şey, bu ikisini önceden ayırıp ikincisinin nasıl hesaplanacağını yazmış olmasıdır.

Fiyatı değiştirmeyen gecikmeler

• Yağış. Çatı ıslakken çalışılmaz; bu bir tercih değil güvenlik kuralıdır. Yağmurlu günlerde neyin yapılıp neyin ertelendiğini çatı işi sırasında yağmur yağarsa ne olur sayfasında anlattık.
• Malzeme teslim gecikmesi. Tedarik yüklenicinin sorumluluğundadır; program buna göre kurulur.
• Bayram, resmî tatil ve hafta sonu. Takvimde baştan görünür.
• Ekip planlaması. Sahaya kaç kişi çıkacağı yüklenicinin işidir, sizin ödemenizin konusu değildir.
• Beklenen kuruma süreleri. Harç, mastik ve bazı yalıtım katmanları kendi süresini ister; hızlandırılmaz.

Bir çatı işinin normal koşullarda ne kadar sürdüğünü çatı tamiri ne kadar sürer sayfasında kapsamlara göre yazdık.

Fiyatı gerçekten değiştiren durumlar

Durum	Neden değiştirir	Nasıl hesaplanmalı
Sökümde çıkan çürük mertek, lata, tahta	Yeni malzeme ve işçilik girer	Teklifteki birim fiyattan, ölçülerek
Sonradan eklenen iş	Kapsam büyür	Ek iş tutanağıyla, imzalı
İskele kalış süresinin uzaması	Kalış bedeli dönemsel hesaplanır	Uzamanın sebebine göre
Malzeme sınıfının yükseltilmesi	Ürün farkı doğar	Fark bedeli, ayrı satır
Gizli kalmış ikinci kaçak noktası	Yeni müdahale alanı	Keşif notu ve birim fiyat

Tablodaki ilk satır çatıda en sık karşılaşılan durumdur, çünkü taşıyıcının gerçek hâli ancak kaplama kalktığında görülür. Bunun nasıl ölçülüp fiyatlandığını iş sırasında çıkan çürük nasıl fiyatlanır sayfasında, çürük taşıyıcının yenilenmesini de ahşap çatı taşıyıcı yenileme sayfasında ele aldık. İskelede süreye bağlı olan kalemi ise fiyata iskele dahil mi sayfasında ayırdık.

Ek iş nasıl yazıya geçer?

Sahada sözle konuşulan ek iş, iş sonunda toplamı açıklayamaz hâle getirir. Doğru düzen basittir: çıkan durum fotoğraflanır, ölçüsü alınır, teklifteki birim fiyat uygulanır ve tek sayfalık bir ek iş tutanağı imzalanır. Bir sayfayı geçmesi gerekmez; tarih, tanım, ölçü, birim fiyat ve toplam yeterlidir.

Bu tutanağın en değerli tarafı, işin ortasında değil sonunda ortaya çıkan tartışmayı önlemesidir. Kaplama kapandıktan sonra altındaki çürüğün ne kadar olduğunu kimse gösteremez; fotoğraflı tutanak o anı kayda alır. İşe başlamadan önce mevcut durumun neden fotoğraflandığını iş başlamadan önce fotoğraflamalı mıyım sayfasında anlattık.

Süre neye göre verilir?

Bir çatı işinin süresi kapsamla değil, kapsam artı erişim artı hava koşuluyla hesaplanır. Aynı metrekaredeki iki çatıdan biri iskeleyle çalışılıyorsa program birkaç gün uzar; birinde baca ve pencere sayısı fazlaysa birleşim detayları zaman ister. Bu yüzden program tek bir gün sayısı olarak değil, aşamalar hâlinde verilir: söküm, taşıyıcı onarımı, örtü, kaplama, birleşimler ve son kontroller.

Aşamalı program aynı zamanda ödeme planının da iskeletidir; hangi dilimin ne zaman ödeneceği bu takvime bağlanır. Çatı aktarma sayfasında bu sıralamayı işin kendi mantığı içinde açtık.

İşin uzaması kimseyi memnun etmez; ama çatı sökülmüş hâldeyken acele etmek, sonradan aynı yere ikinci kez çıkmak demektir. Programı gerçekçi kurup ek kalemleri baştan yazmak, hem takvimi hem toplamı öngörülebilir tutar.