Sorular
Tavandaki leke büyüyor mu, nasıl anlarım?
En kesin yöntem sınır çizmektir: lekenin dış kenarı kurşun kalemle çevrelenir, kenarına tarih yazılır ve aynı açıdan bir fotoğraf çekilir. Bir sonraki yağıştan sonra leke çizginin dışına taşmışsa kaçak aktiftir. Çizgi içinde kalmışsa leke eski bir olayın izidir. Dokunulduğunda serin ve yumuşak gelen leke ıslak, kâğıt gibi kuru ve sert gelen leke geçmiştir.
Lekenin büyüyüp büyümediği gözle değil, işaretle anlaşılır. Tavana bakarak “sanki genişledi” demek yanıltıcıdır; ışık açısı, boya rengi ve nemin dağılımı algıyı değiştirir. Yapılacak iş basittir: lekenin bugünkü dış sınırını kurşun kalemle çevirin, çizginin yanına tarihi yazın ve aynı noktadan bir fotoğraf çekin. Sonraki yağıştan sonra karar veriyi kendiliğinden verecektir.
Sınır çizme yöntemi nasıl uygulanır
Kalem seçimi önemlidir. Kurşun kalem sonradan silinir, keçeli kalem boyanın altından yıllarca vurur. Çizgi lekenin en dış, soluk halkasından geçirilir; koyu göbekten değil. Çevreleme kesintisiz olmalı, tarih de çizginin hemen dışına düşmeli.
Aynı açıdan çekilen fotoğraf ikinci kayıttır. Telefonu her seferinde aynı köşeye dayamak, aradaki farkı gözle karşılaştırılabilir kılar. Üç dört yağış sonunda elinizde lekenin gerçek davranışını gösteren bir dizi olur; bu dizi, keşfe gelen ustaya tarif etmeye çalıştığınız her cümleden daha çok şey anlatır.
Birden fazla leke varsa her birine bir harf verin ve çizgileri o harfle işaretleyin. Lekeler ayrı ayrı takip edildiğinde hangisinin aktif olduğu birkaç yağışta ortaya çıkar; hepsi birden büyüyorsa mesele tek bir noktada değil, yüzeyin genelindedir. Aynı yağışta yalnızca birinin büyümesi ise aramayı doğrudan o bölgeye çeker.
Islak mı, kuru mu: dokunma testi
Elin tersi avuç içinden daha hassastır. Lekeye elin tersiyle dokunduğunuzda:
- Serin ve hafif yumuşaksa bölge hâlâ nemlidir, su son günlerde gelmiştir.
- Oda sıcaklığında, sert ve kâğıt gibiyse leke kurumuştur; olay geçmişte kalmış olabilir.
- Parmak bastırınca iz kalıyor ya da yüzey pudralanıyorsa alçı doygunluğa ulaşmıştır, kaplama zarar görmüştür.
Kuru bir leke kaçağın kapandığını kanıtlamaz. Yalnızca son yağıştan bu yana su gelmediğini söyler. Bu yüzden dokunma testi sınır çizmenin yerine değil, yanına konur.
Kontrol takvimi
| Ne zaman | Neye bakılır |
|---|---|
| Çizgi çizildiği gün | Lekenin rengi, dokusu, boyutu; fotoğraf |
| İlk sağanaktan sonraki gün | Çizgi dışına taşma var mı |
| Rüzgârlı yağıştan sonra | Yeni bir yönde uzama var mı |
| İki hafta sonra, kuru havada | Yüzey kurudu mu, sertleşti mi |
| Mevsim değişiminde | Yeni leke odağı belirdi mi |
Rüzgârlı yağış ayrı satır olarak duruyor, çünkü akıntının o havada belirmesi kaçağın türünü değiştirir. Bunun neyi işaret ettiğini rüzgârlı yağmurda akan çatı neyi gösterir sayfasında ayrıca ele aldık.
Büyümeyen leke neyi gösterir?
Çizgi içinde kalan bir leke üç ihtimalden birine işaret eder. Kaçak gerçekten kapanmış olabilir; tek seferlik bir olay, tıkalı bir oluğun taşması ya da patlamış bir bağlantı sonrası su gelmiş ve kesilmiştir. İkincisi, kaçak açıktır ama su o yağışta çatı arasındaki yalıtımda tutulmuş, tavana ulaşmamıştır. Üçüncüsü, kaynak çatı değil yoğuşmadır; yoğuşma lekesi yavaş büyür, kenarları belirsizdir ve genellikle soğuk yüzeylerin hizasında çıkar. Ayrımın nasıl yapıldığını çatı arasında yoğuşma sayfasında anlattık.
Lekenin duvara doğru inen bir kuyruğu varsa kaynağın çatı olup olmadığı da sorgulanır; yükseklik okumasıyla yapılan bu ayrımı duvarda rutubet çatıdan mı sayfasına ayırdık.
Takip ne zaman biter
İzleme, kaçak kapandıktan sonra da bir süre devam eder. Onarımın tuttuğunun kanıtı, onarımdan sonraki ilk şiddetli yağışta çizginin dışına çıkılmamasıdır. İki üç yağış sorunsuz geçtiğinde yüzey kurutulur, leke bloke edici astar sürülür ve boya yapılır. Astarsız boyanan tavanda sarı halka aylar içinde geri gelir. Boyadan sonra da ilk kışın sonunda bir kez daha bakılır; yeni bir halka çıkmadıysa iş kapanmış demektir.
Leke büyümeye devam ediyorsa artık takip değil, giriş noktasının aranması gerekir; bunu çatı akıntısının yeri nasıl bulunur sayfasında adım adım anlattık. Elinizdeki tarihli çizgiler ve fotoğraflar o aramanın en iyi başlangıç verisidir: hangi yağışta ne kadar büyüdüğü bilinen bir leke, aranacak alanı baştan daraltır.
Lekenin Büyümesini Ölçmek
Sık sorulan sorular
Leke sarıya çalıyorsa bu ne anlama gelir?
Sarı-kahve halka, suyun ahşap ya da tutkal içinden geçerken çözdüğü tanenleri ve tozları yüzeye taşıdığını gösterir. Rengin koyuluğu suyun temizliğinden çok, hangi malzemenin içinden geçtiğine bağlıdır. Bu yüzden renk tek başına kaçağın büyüklüğünü söylemez. Rengin işe yarayan yanı şudur: halka halka, iç içe birkaç sınır varsa olay tek seferlik değildir, leke birden çok yağışta beslenmiştir.
Nem ölçer almalı mıyım?
Ucuz iğneli nem ölçerler alçı ve ahşapta karşılaştırma amacıyla iş görür. Mutlak değeri değil, farkı okuyun: aynı tavanın kuru bir bölgesiyle lekeli bölgesi arasındaki fark anlamlıdır. Fark kapandığında yüzey kurumuş demektir ve boyaya geçilebilir. Cihaz zorunlu değildir; sınır çizme yöntemi çoğu evde aynı bilgiyi verir. Cihaz asıl işe, birden çok noktayı aynı anda izlerken yarar.
Leke büyümüyor ama tavan hafif sarkmış, ne yapmalı?
Sarkma, lekeden daha ciddi bir işarettir. Alçıpan ıslandığında liflerini kaybeder ve kuruduktan sonra da eski sertliğine dönmez; sarkan bölge zamanla kendi ağırlığıyla kopar. Bu durumda beklenmez, o bölgenin altı boşaltılır ve kaplama kontrollü biçimde açılır. Açıldığında merteklerin ve yalıtımın durumu da görülür; çoğu zaman asıl karar orada verilir.
Leke boyandıktan sonra geri geliyor, sebebi ne?
İki sebepten olur. Ya kaçak hâlâ açıktır ve yeni su aynı yolu izlemektedir, ya da yüzey tam kurumadan boyanmıştır. İkinci durumda alttaki tuzlar ve tanenler nem yoluyla boyanın üstüne çıkar; sarı iz birkaç hafta içinde yeniden belirir. Doğru sıra şudur: kaçak kapatılır, bölge havalandırılarak tamamen kurutulur, önce leke bloke edici astar sürülür, sonra boya yapılır.
