Çatı işinde metrekare nasıl hesaplanır?

Çatı metrekaresi, binanın taban alanı değildir. Eğimli bir yüzey, altındaki zeminden her zaman daha geniştir ve ne kadar geniş olduğu eğime bağlıdır. Doğru hesap üç adımdan oluşur: saçak dahil izdüşüm alanını bulmak, eğim katsayısıyla çarpmak, sipariş için üstüne fire payı eklemek.

Birinci adım: izdüşüm alanı

İzdüşüm, çatının kuşbakışı gölgesidir. Bina taban ölçüsünden başlanır, sonra saçak taşması dört yandan eklenir. Yarım metrelik bir saçak, on metre eninde bir binada eni on bir metreye çıkarır; küçük görünen bu ekleme toplam alanda küçük değildir.

Saçak taşmasını unutmak, çatı metrajında en sık yapılan hatadır. Çatının su tahliyesi saçakta biter; kaplama, örtü ve lata o hizaya kadar devam eder. Metraj taban ölçüsüyle kurulmuşsa malzeme iş ortasında yetmez.

İkinci adım: eğim katsayısı

Eğimli yüzeyin alanı, izdüşüm alanının bir katsayıyla çarpılmasıyla bulunur. Katsayı, eğim oranının karesine bir eklenip karekökü alınarak çıkar.

Eğim (%)	Yaklaşık açı	Katsayı
0	0°	1,000
20	11°	1,020
30	17°	1,044
40	22°	1,077
50	27°	1,118
60	31°	1,166
75	37°	1,250
100	45°	1,414

Tablodan okunacak şey şudur: alçak eğimlerde fark küçüktür, dik çatılarda ciddileşir. Yüzde yirmi eğimli bir çatıda izdüşümle gerçek yüzey arasındaki fark ihmal edilebilir sayılırken, 45 derecelik bir çatıda alan izdüşümün bir buçuk katına yaklaşır. Eğimin kaplama tercihini de belirlediğini çatı eğimi kaplama seçimini nasıl belirler sayfasında ayrıca anlattık.

Bunu somut bir örnekle görelim. Taban ölçüsü on metreye on iki metre olan bir müstakil ev düşünelim; çatı beşik, eğim yüzde kırk, saçak her yandan yarım metre.

• İzdüşüm: 11 × 13 = 143 metrekare
• Eğim katsayısı: 1,077
• Gerçek yüzey: 143 × 1,077 ≈ 154 metrekare
• Fire payı eklendiğinde sipariş miktarı bu sayının bir miktar üzerine çıkar

Aynı çatıda taban alanıyla yetinilseydi hesap 120 metrekare çıkardı; aradaki fark, çatının üçte birine yakın bir bölümünü ölçmemek anlamına gelirdi.

Üçüncü adım: fire payı

Hesaplanan yüzey, sahaya gelmesi gereken malzeme miktarı değildir. Kaplama kenarlarda ve mahya hattında kesilir, örtü bindirmeli serilir, panel ve levha ölçüleri çatının ölçüsüne tam oturmaz. Bu kayıplar için metraja bir pay eklenir.

Payın büyüklüğünü iki şey belirler: çatının biçimi ve malzemenin parça ölçüsü. Çok kırımlı bir çatıda her iç köşe boyunca kesim yapılır, fire artar. Büyük levhalı kaplamalarda artan parça çoğu zaman değerlendirilemez; küçük parçalı kaplamalarda ise bir sonraki sırada kullanılır. Teklifte payın hangi oranla alındığının yazılı olması, iş sonunda artan malzemenin kime kalacağını da baştan belirler.

Metrekareyle ölçülmeyen kalemler

Çatıda alan hesabı işin yalnızca bir bölümüdür. Teklifin geri kalanı başka birimlerle yazılır:

• Metretül: mahya hattı, eğik mahyalar, dere, oluk, iniş borusu, mertek ve lata değişimi, saçak alın tahtası.
• Adet: baca dibi, çatı penceresi, havalandırma çıkışı, çatı çıkış kapağı, kar tutucu montaj noktaları.
• Cephe metrekaresi ve gün: iskele kurulumu ve kalış süresi.
• Hacim ya da araç: söküm molozunun taşınması.

Bu kalemleri metrekare fiyatının içine gömen bir teklif, karşılaştırılamaz hâle gelir. Hangi satırın hangi birimle yazılması gerektiğini çatı teklifinde hangi kalemler yazmalı sayfasında tek tek gösterdik; alanın fiyatı nasıl etkilediğini ise çatı fiyatı neye göre değişir sayfasında açtık.

Ölçüyü kim alır?

Ön hesabı kendiniz yapabilirsiniz; yukarıdaki üç adım bunun için yeterli. Sipariş ve teklif için alınan ölçü ise çatıda, şeritle ve yüzey yüzey alınır — çünkü gerçek çatılarda bacaların, kırımların ve düzensiz saçakların hesabı kâğıt üstündeki dikdörtgene uymaz. Kaplama tercihine göre metrajın nasıl değiştiğini kiremit çeşitleri sayfasında, kaplamanın komple yenilendiği işlerin kapsamını ise çatı aktarma sayfasında bulabilirsiniz.

Metrajı doğru kurmanın asıl faydası fiyatı bilmek değil, malzemenin sahaya eksiksiz gelmesidir. Çatıda yarım kalan bir sıra, ertesi gün bir sipariş bekler; o bir gün de açıkta kalan bir yüzey demektir.