Sorular
Çatı projesini kim çizer?
Ruhsata giren çatı planını binanın mimari proje müellifi mimar çizer. Taşıyıcının kesitleri ve hesabı, inşaat mühendisinin hazırladığı statik projede yer alır. Çelik çatıda bunlara imalat (atölye) resmi eklenir; bunu çelik konstrüksiyon mühendisi çizer. Dere, baca dibi, mahya ve saçak gibi uygulama detayları ise işi yapan firmanın detay paftalarıyla tamamlanır.
Çatı projesi tek bir çizim değil, dört ayrı çizimin toplamıdır ve her biri farklı bir elden çıkar. Ruhsata giren çatı planını binanın mimari proje müellifi mimar çizer. Taşıyıcının hesabı ve kesitleri, inşaat mühendisinin statik projesinde bulunur. Çelik taşıyıcı varsa buna imalat resmi eklenir. Suyun kesildiği noktaları anlatan uygulama detayları ise işi yapan firmanın çizdiği paftalarla tamamlanır. Bu dördü karıştırıldığında “projemiz var” denen bir işte sahada en kritik çizimin eksik olduğu görülür.
Ruhsat dosyasında çatıyı kim üstlenir?
Yapı ruhsatına giren mimari projede çatı planı, çatı kesitleri ve görünüşler yer alır. Bunları çizen ve imzalayan kişi binanın mimari proje müellifidir. Bu çizimlerde çatının biçimi, eğim yüzdeleri ve yönleri, mahya ve dere hatları, saçak taşması, baca ve havalandırma çıkışlarının yerleri, kaplama cinsi gösterilir.
Bu pafta çatının kimliğidir ama tarifi değildir. Bir mimari çatı planına bakarak kaplamanın kaç santimetre bindireceğini ya da baca dibindeki sacın nasıl kıvrılacağını okuyamazsınız. Bir çatı projesinin hangi katmanlardan okunduğunu çatı projesi nasıl okunur rehberinde ayrıntılandırdık.
Statik proje çatının neresini kapsar?
Taşıyıcı sistemin hesabı ve çizimi inşaat mühendisinin sorumluluğundadır. Statik projede çatının taşıyıcısı — makas, aşık, mertek, betonarme döşeme — kesitleriyle, aks aralıklarıyla ve birleşim bilgileriyle yer alır. Hesabın girdileri kaplamanın ağırlığı, kar yükü, rüzgâr etkisi ve varsa çatıya konacak ekipmandır.
Bu yüzden statik proje kesinleşmeden kaplama kararının verilmiş olması gerekir. Hesabın hangi durumlarda zorunlu olduğunu çatı için statik hesap gerekir mi sayfasında, çelik çatıya özgü tarafını çelik çatı için statik proje şart mı sayfasında ayırdık.
İmalat resmi ne zaman devreye girer?
Çelik taşıyıcıda statik proje tek başına imalata yetmez. Statik proje profilin cinsini ve kesitini söyler; imalat resmi ise her parçanın boyunu, delik yerlerini, kaynak biçimini, levha kalınlığını ve montaj sırasını gösterir. Bu çizimi çelik konstrüksiyon tarafındaki mühendis hazırlar ve statik proje müellifinin onayına sunar.
| Çizim | Kim üretir | Ne anlatır | Ne zaman gerekir |
|---|---|---|---|
| Mimari çatı planı | Mimar (proje müellifi) | Biçim, eğim, mahya-dere, saçak | Ruhsatlı her yeni yapıda |
| Statik proje | İnşaat mühendisi | Taşıyıcı kesitleri ve hesap | Yeni yapıda; yük değişen yenilemede |
| İmalat resmi | Çelik konstrüksiyon mühendisi | Parça boyu, delik, kaynak, montaj | Çelik taşıyıcılı çatıda |
| Uygulama detayı | Uygulayan firma | Dere, baca dibi, mahya, saçak, oluk | Detayın standart dışı olduğu her işte |
Çelik konstrüksiyon tarafındaki rolümüz burada başlıyor: proje müellifi biz değiliz, ama imalat resmini ve montaj planını üretip statik proje müellifiyle birlikte yürütüyoruz.
Uygulama detaylarını kim çizer?
Çatının aktığı yerler nadiren düz yüzeydir; birleşimlerdir. Bu birleşimlerin nasıl çözüleceğini anlatan çizimler uygulama detaylarıdır ve çoğu zaman işi yapan firma tarafından üretilir. Dere kesiti, baca dibi eteği, mahya havalandırması, saçak alnı, oluk askısı, çatı penceresi çevresi bu paftalarda çizilir.
Yenileme işlerinde bu detaylar tek başına yeterli olabilir: kaplama aynı ağırlıkta yenileniyorsa yeni bir mimari proje gerekmez, ancak birleşimlerin nasıl yapılacağı yazılı ve çizili olmalıdır. Yenileme ile ruhsat ilişkisini çatı tamiri için ruhsat gerekir mi sayfasında açtık; teras çatının katman kurgusu için teras çatı katman sırası sayfası aynı işi görüyor.
Çizimler arasında çelişki çıkarsa ne olur?
Sahada en sık karşılaşılan durum eksik çizim değil, birbiriyle uyuşmayan çizimlerdir. Mimari planda gösterilen saçak taşması ile statik projedeki mertek boyu tutmayabilir; imalat resmindeki profil, mimaride varsayılan çatı kalınlığına sığmayabilir. Böyle bir çelişkide karar uygulayıcının değildir. Sıra şudur: taşıyıcıyla ilgili çelişkide statik proje müellifi, biçim ve ölçüyle ilgili çelişkide mimari proje müellifi son sözü söyler.
Bu yüzden imalata başlamadan önce çizimlerin bir kez üst üste okunması ciddi iş kaybını baştan önler. Sahada fark edilen her uyuşmazlık yazıya geçirilip müellifine sorulur; sözlü verilen bir onay, aylar sonra kimsenin hatırlamadığı bir karar olur.
Peki bize düşen ne?
Biz proje müellifi değiliz ve öyleymiş gibi davranmıyoruz. Yaptığımız iş uygulama tarafında: çelik ve ahşap çatı imalatının resmini çıkarmak, birleşim detaylarını çizmek, mimar ve statik proje müellifinin çizdiği kurguyu sahada birebir kurmak. Mevcut bir yapıda proje yoksa önce röleve alıyor, gerekiyorsa hesabı bir inşaat mühendisiyle birlikte yürütüyoruz.
Çizimsiz başlayan çatı işi, ilk yağmurda kimin ne söylediğinin tartışıldığı bir işe dönüşüyor. Bu yüzden keşifte sorduğumuz ilk şeylerden biri, elde hangi paftaların bulunduğu oluyor.
Çatı Projesini Kim Çizer
Sık sorulan sorular
Mimari projedeki çatı planı uygulamaya yeter mi?
Yetmez, çünkü amacı farklıdır. Mimari çatı planı biçimi, eğim yönlerini, mahya ve dere hatlarını, saçak taşmasını ve genel kaplama kararını gösterir — yani çatının ne olduğunu tarif eder. Nasıl yapılacağını tarif etmez: lata aralığı, örtünün bindirme boyu, baca dibindeki sac kıvrımı, oluk askısının aralığı bu planda bulunmaz. Bu bilgiler uygulama detaylarında yer alır ve genellikle ölçekli ayrı paftalar halinde çizilir.
Detay paftası olmadan iş yapılamaz mı?
Küçük onarımlarda çizim olmadan da yapılır; usta detayı standart uygulamadan bilir. Ama sıra dışı bir birleşim varsa — farklı iki kaplamanın buluşması, cam bir yüzeyle çatının bağlanması, geniş bir dere hattı — çizmeden yapmak riskli olur. Çizim burada bürokratik bir belge değil, iki tarafın aynı şeyi anladığının kanıtıdır; sonradan çıkan tartışmayı da baştan bitirir.
Projeyi çizen ile uygulayan aynı olabilir mi?
Ruhsata giren mimari ve statik projede olamaz; bunların müellifi, yetkisi ve sorumluluğu ayrıdır. İmalat resmi ve uygulama detayında olabilir ve genellikle öyledir — çeliği kesip birleştirecek atölye kendi imalat resmini üretir, çünkü çizimi kendi tezgâhına göre kurar. Bu durumda çizimin, statik projeyi hazırlayan mühendisin onayından geçmesi beklenir.
Elimde eski bina var, çatı projesi yoksa ne yapılır?
Eski yapıların çoğunda uygulama düzeyinde çatı projesi bulunmaz. Bu durumda çizim yerine tespit yapılır: çatı arasına girilip taşıyıcının cinsi, kesitleri ve aks aralığı ölçülür, kaplamanın altındaki düzen açılarak görülür. Ortaya çıkan röleve, yenileme kararının dayanağı olur. Taşıyıcıya yeni yük binecekse bu rölevenin üstüne bir de mühendis hesabı gerekir.
Çizimleri hangi biçimde teslim almak gerekir?
Kâğıt çıktı tek başına yeterli değildir; çizimlerin düzenlenebilir dosya biçiminde de alınması gerekir. Yıllar sonra çatıya müdahale edildiğinde en çok işe yarayan şey, o dosyalar ve üstlerindeki revizyon tarihleridir. Ayrıca uygulama sırasında sahada değişen her şeyin çizime işlenmiş son hâli — yapıldığı gibi çizim — istenmelidir; sahada değişip kâğıda geçmeyen detay, o çatının kayıt dışı kalan kısmıdır.
