Sorular
İş makinesi dar sokağa girebilir mi?
Çoğu dar sokağa girilebilir; ama karar genişliğe değil dört ölçüye bakılarak verilir: makinenin köşeyi dönebileceği yarıçap, üstten geçen elektrik ve telekom hattının yüksekliği, zeminin ve altındaki altyapının makine ağırlığını taşıyıp taşımadığı, kamyonun yanaşacağı bir cep bulunup bulunmadığı. Girilemeyen yerde iş mini makine, kırıcı ve el gücüyle yürür.
Bir sokağa iş makinesi girip giremeyeceğine bakarken ölçülen şey sokağın genişliği değildir. Genişlik yalnızca dört ölçüden biridir ve çoğu zaman işi bitiren o değildir; makineyi durduran şey genellikle dönemediği bir köşe, alçaktan geçen bir kablo ya da altında hat olduğu için basılamayan bir zemindir.
Kararı veren dört ölçü
| Ölçü | Neden belirleyici | Nerede takılır |
|---|---|---|
| Dönüş yarıçapı | Makine sokağa girer ama köşeyi dönemezse geri manevrayla ilerlemek zorunda kalır | Sokak ağzındaki keskin dönüşler, çıkmaz sokak ucu |
| Üstten geçen hat yüksekliği | Bom ve kabin yüksekliği hattı zorlar; enerji hattına yaklaşma mesafesi ayrıca sınırlıdır | Havai elektrik ve telekom hatları, çıkma balkonlar, ağaç dalları |
| Zemin taşıma gücü | Makine ağırlığı noktasal biner; altta hat varsa zemin çöker | Su ve kanal hattı güzergâhı, rögar kapağı, eski parke taş kaplama |
| Kamyon yanaşma yeri | Moloz makineden kamyona doğrudan yüklenemezse iş ikiye katlanır | Yanaşma cebi olmayan, tek yönlü ve eğimli sokaklar |
Buna beşinci bir başlık olarak eğim eklenir. Yamaç sokaklarda lastikli makine yüklüyken tutunamaz; bu tür yerlerde paletli makine tercih edilir. Eğimli araziye kurulmuş yapılarda çalışma düzeninin nasıl değiştiğini eğimli arazide yapı ve çatı rehberinde anlattık.
Dar sokakta hangi makineler çalışır?
Sıkışık yerlerde iş, büyük ekskavatörle değil küçük ve manevra kabiliyeti yüksek makinelerle yürür:
- Mini ekskavatör. Paletli, dar gövdeli, kırıcı ucu takılabilir. Dar sokak işlerinin ana makinesidir.
- Mini yükleyici. Yerinde dönebildiği için moloz toplayıp kamyona yüklemede kullanılır.
- Kırıcılı el ekipmanı. Makinenin ulaşamadığı iç bölümlerde duvar ve döşeme kırımı.
- Moloz kanalı ve konteyner. Makineden çok taşıma düzeninin parçasıdır ama işin süresini onlar belirler.
Bu makinelerin ortak özelliği, sokağa girerken değil bina içinde ve bahçede çalışırken avantaj sağlamalarıdır. Yıkım ve hafriyatta hangi ekipmanla nasıl çalıştığımızı bina yıkımı ve hafriyat sayfasında topladık.
Makine hiç giremiyorsa iş nasıl yürür?
Girilemeyen yerde yıkım durmaz, biçim değiştirir. Yapı yukarıdan aşağıya, kontrollü biçimde ve elle sökülür: önce çatı kaplaması ve konstrüksiyon, sonra doğrama ve tesisat, ardından duvarlar. Moloz kırıcıyla parçalanıp el arabası, moloz kanalı ya da küçük yükleyiciyle sokak ağzındaki konteynere taşınır.
Burada maliyet malzemeden işçiliğe kayar ve süre uzar. Buna karşılık kazanç da vardır: elle sökülen bir yapıdan çıkan malzeme daha az karışır, hurda ve yeniden kullanılabilir parça daha temiz ayrılır. Bunun nasıl değerlendirildiğini yıkımda hurda ve geri dönüşüm sayfasında yazdık.
Elle yürüyen yıkımda güvenlik düzeni de değişir. Makine ile arasına mesafe koyarak çalışmak yerine, insan doğrudan sökülen yapının içindedir; bu yüzden hangi duvarın ne zaman ineceği, döşemenin hangi sırayla boşaltılacağı ve moloz kanalının nereye kurulacağı önceden yazılır. Şantiyede alınan asgari önlemleri şantiye güvenliği için ne gerekir sayfasında topladık.
Moloz sokaktan nasıl çıkar?
Dar sokak işlerinde asıl darboğaz yıkım değil taşımadır. Kamyon bina önüne yanaşamıyorsa moloz iki kez elleçlenir: önce sokak ağzındaki konteynere, sonra kamyona. Bu, hem süreyi hem sefer sayısını doğrudan etkiler.
Bu yüzden planlama tersten yapılır: önce kamyonun duracağı nokta belirlenir, sonra oraya kadar olan taşıma yolu çözülür, en son yıkım sırası kurulur. Çıkacak hacmin önceden kestirilmesi de aynı sebeple önemlidir; moloz hacmi hesaplama sayfasında bunun nasıl yapıldığını, tadilat molozu nasıl atılır sayfasında küçük ölçekli işlerde izlenen yolu anlattık.
Keşifte ne ölçülür?
Keşif bina içinde başlamaz, sokağın ağzında başlar. Dönüş noktaları, üstten geçen hatların yüksekliği, kaldırım ve rögar konumları, kamyonun yanaşabileceği en yakın nokta ile bina arasındaki mesafe not edilir. Bunlara park düzeni ve çalışma saatlerinde sokağın nasıl kullanıldığı eklenir; keşif öncesi hazırlık rehberinde bu listeyi ayrıntılandırdık.
Sokağın dar olması bir işi imkânsız yapmaz; yalnızca hangi makinenin geleceğini, kaç kişiyle çalışılacağını ve işin kaç güne yayılacağını değiştirir. Bu üç şey keşifte netleştiğinde, ortaya çıkan program sokakta doğaçlama yapılan bir günden çok daha ucuza mal olur.
Dar Sokakta İş Makinesi
Sık sorulan sorular
Sokağı ölçmeden telefonda cevap alabilir miyim?
Kısmen. Sokağın adı, binanın kaç katlı olduğu ve varsa bir video kaydı ile ilk değerlendirme yapılabilir; benzer işlerde konuştuğumuz ortalama aralığı da bu aşamada söyleyebiliriz. Ancak makine kararı ve kesin fiyat, sokakta dönüş noktası ile kamyon yanaşma yerinin yerinde görülmesini gerektirir. En hızlı yol, sokağı giriş ağzından bina önüne kadar yürürken çekilmiş kısa bir video göndermektir.
Makine yerine kırıcıyla yıkım ne kadar uzar?
Kesin bir oran verilemez; belirleyici olan yıkılacak yapının betonarme mi yığma mı olduğu, kaç kat olduğu ve molozun kaç metre taşınacağıdır. Genel eğilim şudur: makineli yıkımda süreyi yıkım belirler, el gücüyle yürüyen işte süreyi moloz taşıma belirler. Bu yüzden dar sokak işlerinde plan yapılırken taşıma yolu, yıkımın kendisinden önce çözülür.
Sokakta park eden araçlar için ne yapılır?
Çalışma günü ve saatleri önceden komşulara bildirilir, gerekirse muhtarlık ve site yönetimi üzerinden duyurulur. Kamyonun yanaşacağı bölüm o saatlerde boş tutulmalıdır; aksi hâlde makine sokakta bekler ve gün kaybedilir. Yol üzerinde geçici işgal gerekiyorsa belediyeden izin alınması gerekir; bu, işin planına önceden yazılan bir kalemdir.
Zemin çökerse sorumluluk kimde olur?
Makinenin ağırlığı ve konumu işi yürüten tarafın kararıdır; bu yüzden altyapı hattı üstünde ya da zayıf zeminde çalışmadan doğan hasar da o tarafa aittir. Riski düşüren yöntem bellidir: yük dağıtan çelik ya da ahşap plaka kullanmak, paletli makineyi tercih etmek ve rögar, menfez, su hattı gibi bilinen hatların üzerinden geçmemek. İş öncesi zeminin fotoğraflanması sonradan çıkan tartışmayı kısaltır.
Sepetli araç ve vinç için de aynı kısıtlar geçerli mi?
Kısmen aynı, bir kısmı daha zorlayıcıdır. Sepetli araç ve mobil vinç yalnızca sokağa girmekle kalmaz, ayak açarak sabitlenmek zorundadır; bu da makinenin kendi genişliğinden çok daha fazla yer ister. Ayrıca bomun açılacağı yönde ağaç, balkon, tabela ve enerji hattı bulunmaması gerekir. Bu yüzden dar sokakta çoğu zaman iskele, vinçten daha uygulanabilir çözümdür.
